Қазақстанда ЖШС 100% шетелдік қатысумен құрылуы мүмкін. Шетелдік инвестор үшін бұл маңызды артықшылық: жергілікті серіктес, номиналды қатысушы немесе жасанды бірлескен құрылым әрдайым қажет емес. Бірақ толық шетелдік қатысу мүмкіндігі барлық мәселе автоматты түрде шешілді дегенді білдірмейді.
Заңды түрде құрылтайшыны, директорды, шетелдік компанияның құжаттарын, банкті, қызмет түрін, көші-қон мәселелерін және болашақ операцияларды бөлек тексеру қажет. Дәл осы бөлшектерде практикалық қиындықтар жиі туындайды.
1. 100% шетелдік қатысу нені білдіреді
100% шетелдік қатысу қазақстандық ЖШС-нің жалғыз қатысушысы шетел азаматы немесе шетелдік компания бола алатынын білдіреді. Мұндай ЖШС қазақстандық заңды тұлға болып табылады, бірақ оның қатысушысы Қазақстаннан тыс жерде орналасқан немесе шетел азаматтығы бар.
Екі деңгейді араластырмау маңызды:
Қатысушы ЖШС-дегі үлеске иелік етеді.
Директор ЖШС-нің ағымдағы қызметін басқарады.
ЖШС-нің өзі – жеке БСН-і, шоты, шарттары және салықтық міндеттемелері бар жеке қазақстандық компания.
2. Шетел азаматы қатысушы ретінде
Егер қатысушы шетел азаматы болса, бірінші практикалық сұрақ ЖСН болады. ЖСН-сіз тіркеу және банктік рәсімдерден дұрыс өту мүмкін емес. Әрі қарай көші-қон мәртебесін бағалау қажет, әсіресе шетел азаматы Қазақстанда физикалық түрде болып, бизнесті басқаруға қатысатын болса.
Мұнда үлеске иелік етуді және Қазақстанда жұмыс істеуді ажырату маңызды. Үлеске иелік етудің өзі әрдайым еңбек қызметін білдірмейді. Бірақ егер шетел азаматы келсе, компанияны басқарса, құжаттарға қол қойса, директор ретінде жұмыс істесе немесе Қазақстан аумағында іс жүзінде қызмет жүргізсе, визалық және көші-қон маршрутын бөлек талдау қажет.
3. Шетелдік компания қатысушы ретінде
Егер қатысушы шетелдік компания болса, екпін бас құрылымның құжаттарына ауысады. Қазақстандық тіркеуші органға және банкке шетелдік компанияның бар екенін, кім шешім қабылдауға құқылы екенін, оның бенефициары кім екенін және құжаттарға кім қол қоятынын түсіну қажет.
Әдетте алдын ала мыналар дайындалады:
- шетелдік компанияның тіркеу үзіндісі немесе оған ұқсас құжат;
- қажет болса, құрылтай құжаттары;
- қазақстандық ЖШС құру туралы шешім;
- өкілге сенімхат;
- басшы және қол қоюшының өкілеттіктері туралы құжаттар;
- елге байланысты аударма, апостиль немесе заңдастыру.
4. ЖШС директоры және оның рөлі
Директор – практикалық іске қосу үшін орталық тұлға. Дәл директор құжаттарға қол қояды, шот ашады, банкпен, салық органдарымен, контрагенттермен және қызметкерлермен өзара іс-қимыл жасайды. Қатысушы шетелде болса да, ЖШС-нің Қазақстандағы операциялық өмірі директорға байланысты.
Әртүрлі модельдер мүмкін:
- директор – Қазақстан азаматы;
- директор – Қазақстанда физикалық түрде жүрген шетел азаматы;
- директор – қашықтан басқаратын шетел азаматы;
- кейін ауыстырылатын, іске қосу кезеңіндегі уақытша жергілікті директор.
Әрбір модельдің банк, көші-қон, өкілеттіктер және ішкі бақылау үшін өз салдары бар.
5. Банк тек тіркеуді ғана тексермейді
ЖШС тіркелгеннен кейін негізгі кезең – шот ашу. Банк тіркеу туралы куәлікті ғана емес, бүкіл құрылымды да қарайды: қатысушы кім, бенефициар кім, ақша қайдан түседі, компания немен айналысады, операциялар неге Қазақстан арқылы өтеді және бизнесті іс жүзінде кім басқарады.
Сондықтан тіркеуге дейін-ақ бизнес-модельдің түсінікті түсіндірмесін дайындаған жөн:
ЖШС-нің клиенті кім?
Қандай қызметтер немесе тауарлар сатылады?
Ақша қай елдерден түседі?
ЖШС кімге төлейді?
Шетелдік қатысушының рөлі қандай?
Директор қайда орналасқан және құжаттарға кім қол қояды?
6. Жекелеген салалар бойынша шектеулер
Әдеттегі коммерциялық жобалардың көпшілігінде 100% шетелдік қатысуға жол беріледі. Бірақ жекелеген салалар бойынша арнайы талаптар болуы мүмкін: лицензиялар, рұқсаттар, қызмет түрлері бойынша шектеулер, басшыға, капиталға, тәжірибеге, жабдыққа немесе жергілікті қатысуға қойылатын талаптар. Сондықтан тек ЖШС тіркеу фактісі бойынша ғана әмбебап қорытынды жасауға болмайды.
Егер жоба реттелетін салаға жатса, алдымен арнайы заңнама тексеріледі, тек содан кейін ғана иелік ету құрылымы таңдалады.
7. Жауапкершілік және бас компанияны қорғау
ЖШС артықшылықтарының бірі – бұл жеке заңды тұлға. Әдеттегі жағдайда ЖШС міндеттемелері оның қатысушысының автоматты міндеттемелері болып табылмайды. Бұл ЖШС-ні бөлімше қызметі шетелдік компаниямен тығыз байланысты филиалдан ыңғайлырақ етеді.
Бірақ шектеулі жауапкершілік кез келген жағдайда толық қорғауды білдірмейді. Егер қатысушы немесе директор құқықтарды теріс пайдаланса, активтерді шығарса, компанияны төлем қабілетсіздігіне жеткізсе немесе ЖШС-ні формалды түрде пайдаланса, жекелеген жауапкершілік тәуекелдері туындауы мүмкін. Сондықтан құрылым тек тіркелуі ғана емес, іс жүзінде ұқыпты басқарылуы да тиіс.
8. Процесті қалай дұрыс құру керек
Біріншіден – кім қатысушы болатынын анықтау: шетел азаматы ма, әлде шетелдік компания ма.
Екіншіден – құжаттарды, ЖСН-ді, заңдастыруды, аудармаларды және өкілеттіктерді тексеру.
Үшіншіден – директорды таңдап, көші-қон салдарын түсіну.
Төртіншіден – банктік комплаенс-пакетті алдын ала дайындау.
Бесіншіден – қызмет түрін лицензиялардың немесе арнайы талаптардың болуына тексеру.
Алтыншыдан – тіркеуден кейін бірден бухгалтерияны, салықтарды және шарттық базаны баптау.
Қорытынды
Қазақстанда ЖШС-де 100% шетелдік қатысу мүмкін және көбіне қалыпты жұмыс моделі болып табылады. Бірақ мұндай құрылым формалды түрде ғана емес, практикалық түрде де дайындалуы тиіс: құжаттар, директор, банк, салықтар, көші-қон және қызмет түрі бір-бірімен сәйкес келуі қажет.
Егер бүкіл маршрутты алдын ала ойластырса, 100% шетелдік қатысуы бар ЖШС ыңғайлы және қорғалған жұмыс нысаны бола алады. Егер тек тіркеумен шектелсе, қиындықтар банк, ЭЦҚ, шоттар, шарттар және алғашқы операциялар кезеңінде-ақ басталады.