Шетелдік компания Қазақстанда жауапкершілігі шектеулі серіктестік (ЖШС), филиал немесе өкілдік құруды әрдайым қаламайды. Кейде оған тек банк шоты қажет: қазақстандық контрагенттермен есеп айырысу, жобаға қатысу, төлемді алу, шартты орындау, тендер немесе уақытша коммерциялық қатысу үшін. Іс жүзінде мұндай нұсқа әрдайым мүмкін емес және Қазақстанда бизнесті тіркеудің әмбебап баламасы болып табылмайды.
Шетелдік компанияның ЖШС ашпай алынған шотын мұқият қарау қажет. Ол жеке төлем мәселесін шеше алады, бірақ салықтық есеп, банктік комплаенс, валюталық бақылау, бейрезидент мәртебесі және тұрақты мекеменің ықтимал туындауы сұрақтарын жоймайды. Егер компания шот арқылы Қазақстанда іс жүзінде қызмет жүргізе бастаса, шот өздігінен бұл қызметті қарапайым және қауіпсіз етпейді.
Негізгі сұрақ – шетелдік компанияға бизнес-сәйкестендіру нөмірі (БСН) қажет пе. Практикалық сценарийлердің көпшілігінде Қазақстанда шетелдік заңды тұлғаға шот ашу үшін БСН алу бірінші қадам болады, өйткені банк клиентті сәйкестендіріп, оны салықтық есеппен байланыстыруы тиіс.
1. Шетелдік компанияға Қазақстанда шот қашан қажет болуы мүмкін
ЖШС-сыз шот ашуды көбіне шетелдік компания Қазақстанда толыққанды кеңсені, штатты және ұзақ мерзімді операциялық қызметті жоспарламаған кезде қарастырады. Мысалы, ол қазақстандық контрагентпен жеке шарт жасайды, жобаға қатысады, шарт бойынша төлемдер алады немесе теңгемен есеп айырысу құралы болғанын қалайды.
Бірақ шотқа деген қажеттіліктің өзі бұл ең жақсы бағыт екенін білдірмейді. Компания Қазақстанда нақты не істейтінін түсіну қажет. Егер шот тек шектеулі шарт бойынша есеп айырысу үшін пайдаланылса, модель қолайлы болуы мүмкін. Егер шот арқылы төлемдер тұрақты өтетін болса, компания адамдарды жалдайтын, Қазақстан аумағында қызметтер көрсететін немесе жобаны іс жүзінде Қазақстаннан басқаратын болса, басқа құрылым қажет болуы мүмкін.
Бағытты таңдамас бұрын жауап беру қажет:
Шетелдік компания Қазақстандағы көздерден кіріс ала ма. Оның Қазақстанда қызметкерлері немесе өкілдері бола ма. Қызмет тұрақты ма, әлде бір реттік пе. Қазақстандық тапсырыс берушімен шарт жасала ма. Қазақстанда салықтық міндеттемелер туындай ма. Тендерге, лицензияланатын қызметке немесе банктік комплаенске қатысу қажет пе.
Егер жауаптар компанияның Қазақстан нарығына іс жүзінде шығып жатқанын көрсетсе, ЖШС-сыз шот ашу уақытша шешім болуы мүмкін, бірақ толыққанды бизнес-құрылым емес.
2. Шетелдік компанияға арналған БСН: ол не үшін қажет
Бизнес-сәйкестендіру нөмірі – бұл Қазақстандағы заңды тұлғаның сәйкестендіргіші. Қазақстандық компания үшін БСН мемлекеттік тіркеу кезінде туындайды. Шетелдік компания үшін БСН Қазақстанда тіркеу есебіне қою кезінде, оның ішінде банктік және салықтық мақсаттар үшін қажет болуы мүмкін.
БСН-ды ЖШС құрумен шатастырмау маңызды. Шетелдік компанияның БСН алуы Қазақстанда жаңа заңды тұлға құрылды дегенді білдірмейді. Шетелдік компания сол шетелдік компания болып қала береді, бірақ банкпен, салық органдарымен және жекелеген ақпараттық жүйелермен өзара іс-қимыл үшін қазақстандық сәйкестендіргіш алады.
БСН шетелдік компания мына жағдайларда қажет болуы мүмкін:
- Қазақстанда банк шотын ашқанда;
- жекелеген мемлекеттік немесе корпоративтік рәсімдерге қатысқанда;
- қазақстандық сәйкестендіргішті талап ететін есеп айырысулардың қатысушысы болғанда;
- салық органдарымен өзара іс-қимыл жасағанда;
- контрагентке ішкі есеп үшін БСН қажет болатын шарттың тарапы болғанда.
Бұл ретте БСН салық мәселесін автоматты түрде шешпейді. Егер шетелдік компания Қазақстаннан кіріс алса немесе тұрақты мекеме арқылы іс жүзінде қызмет жүргізсе, салық салдарын бөлек бағалау қажет.
3. Әдетте қандай құжаттар қажет
Шетелдік компанияның құжаттары оның бар екенін, өкілдерінің өкілеттіктерін және шотты билік ету құқығын растауы тиіс. Банк компанияның шетелде шынымен тіркелгенін, оның атынан кім әрекет етуге құқылы екенін және түпкі бенефициар кім екенін түсінуі керек.
Әдетте мыналар дайындалады:
- сауда тізілімінен үзінді немесе оған ұқсас құжат;
- жарғы немесе өзге құрылтай құжаты;
- директорды тағайындау туралы шешім немесе басқару органының өкілеттіктерін растайтын құжат;
- шотты директор ашпаса, өкілге сенімхат;
- бенефициарлық меншік иелері бойынша құжаттар;
- қол қоюшылардың жеке басын куәландыратын құжаттар;
- орыс немесе қазақ тіліне аударма;
- құжаттың шыққан еліне байланысты қажет болса, апостиль немесе консулдық заңдастыру.
Проблемалар көбіне құжаттың жоқтығынан емес, оның нысанынан туындайды. Мысалы, үзінді ескірген, сенімхат шот ашуға құқық бермейді, аударма құжатқа сәйкес келмейді, апостиль басқа құжатқа қойылған немесе банк иелік ету тізбегін көре алмайды.
4. Банк нені тексереді
Банк үшін ЖШС-сыз шетелдік компания – сұрақтардың саны артық клиент. Банк сәйкестендіру жүргізіп, бенефициарларды түсініп, елдік тәуекелді, операциялардың сипатын және дәл Қазақстанда шот ашудың экономикалық мәнін бағалауы тиіс.
Тексеру әдетте бірнеше бағыт бойынша жүреді:
Құқықтық мәртебе: компания бар, құжаттар жарамды, өкілдің өкілеттіктері бар. Бенефициар: компанияны кім иеленетіні және бақылайтыны түсінікті. Іскерлік мақсат: тіркеу елінде емес, Қазақстанда шот ашуға себеп бар. Операциялар: болашақ төлемдер шартқа және компания қызметіне сәйкес келеді. Елдер мен контрагенттер: айқын санкциялық немесе комплаенс-тәуекел жоқ. Қаражат көзі: түсімдер құжаттармен және бизнес-модельмен түсіндіріледі.
Егер компания шот не үшін қажет екенін түсіндіре алмаса, банк бас тартуы мүмкін. «Есеп айырысу ыңғайлылығы үшін» деген тұжырым көбіне жеткіліксіз. Шартты, жобаны, контрагентті, жоспарланған төлемдерді және экономикалық мәнді растайтын құжаттарды алдын ала көрсеткен дұрыс.
5. Салық салдары: шот салықтардың жоқтығына тең емес
Қазақстанда шот ашу шетелдік компания барлық салықтар бойынша автоматты түрде қазақстандық салық төлеуші болады дегенді білдірмейді. Бірақ шот салық салдарына әкелетін нақты қызметтің бөлігі болуы мүмкін. Сондықтан шоттың өзін емес, ол арқылы өтетін операцияларды бағалау маңызды.
Іс жүзінде тексеру қажет:
- Қазақстандағы көздерден кіріс туындай ма;
- қазақстандық контрагент төлем көзінен салық ұстауы тиіс пе;
- қызмет тұрақты мекеме құра ала ма;
- қосарланған салық салуды болғызбау туралы халықаралық шартты қолдану қажет пе;
- шетелдік компанияның салық резиденттігін қандай құжаттар растайды;
- қызметтер немесе тауарлар Қазақстанмен байланысты болса, ҚҚС бойынша міндеттемелер туындай ма.
Көптеген клиенттердің қателігі – ЖШС жоқ болса, салық та жоқ деп есептеу. Бұл дұрыс емес. Қазақстандық салық құқығы кіріс көзін, қызмет орнын, шарттың сипатын, контрагенттің мәртебесін және нақты қатысуды бағалайды.
6. ЖШС, филиал немесе өкілдік ашқан қашан дұрыс
Шетелдік компанияның шоты барлық міндеттерге жарамайды. Егер бизнес қазақстандық клиенттермен тұрақты жұмыс істегісі, қызметкерлерді жалдағысы, жергілікті шарттар жасағысы, лицензиялар алғысы, операциялық қызметке қатысқысы немесе тұрақты қатысуды қалыптастырғысы келсе, тұрақтырақ құрылымды қарастыру қажет.
Оңайлатылған түрде таңдауды былай сипаттауға болады:
Егер тәуекелді жергілікті компания деңгейінде шектейтін жеке қазақстандық бизнес қажет болса – көбіне ЖШС қарастырылады. Егер шетелдік компания өзі Қазақстанда қызмет жүргізгісі келсе және тікелей жауапкершілік көтеруге дайын болса – филиал қарастырылуы мүмкін. Егер толыққанды коммерциялық қызметсіз келіссөздер, маркетинг, үйлестіру және қолдау қажет болса – өкілдік қолайлы болуы мүмкін. Егер тек жеке есеп айырысу мәселесі қажет болса – ЖШС құрмай шетелдік компанияның шотын талдауға болады.
Дұрыс таңдау салықтарға, жауапкершілікке, банкке, контрагенттерге және нарыққа деген жоспарларға байланысты. Кейде ЖШС-сыз шот қысқа мерзімге ыңғайлы, бірақ қызмет өскенде ыңғайсыз болады.
7. Qozhan Consulting қалай көмектеседі
Qozhan Consulting шетелдік компанияларға ЖШС ашпай шот қажет пе, әлде Қазақстанда қатысудың басқа құрылымын таңдаған дұрыс па, соны анықтауға көмектеседі. Біз банктік жағын ғана емес, салықтық, шарттық және комплаенс-салдарларын да бағалаймыз.
Біздің жұмысымыз мыналарды қамтуы мүмкін:
- шот ашу мақсатын талдау;
- БСН алу қажеттілігін тексеру;
- шетелдік корпоративтік құжаттар пакетін дайындау;
- аударманы, апостильді немесе заңдастыруды үйлестіру;
- банк үшін бизнес-модельді сипаттау;
- Қазақстан арқылы есеп айырысулардың салық салдарын бағалау;
- нұсқаларды салыстыру: бейрезидент шоты, ЖШС, филиал немесе өкілдік.
Мақсат – клиенттің міндетін шешетін, бірақ жасырын салықтық және банктік тәуекелдер тудырмайтын бағытты таңдау.
Қорытынды
Қазақстанда ЖШС ашпай шетелдік компанияның шоты пайдалы құрал болуы мүмкін, бірақ оны бизнесті тіркеудің әмбебап баламасы ретінде қабылдауға болмайды. Шот ашпас бұрын компанияға БСН не үшін қажет екенін, банк нені тексеретінін, шот бойынша қандай операциялар өтетінін және қандай салық салдары туындауы мүмкін екенін түсіну қажет. Бір жағдайларда бейрезидент шоты жеткілікті, басқаларында – бірден ЖШС, филиал немесе өкілдік құрған қауіпсіз.